Prenj-cirkoviNajviše terene visokog bosanskohercegovačkog dinarskog krša geomorfološki izražavaju tragovi glaciokrškog reljefa. Oblikovani su destruktivnim djelovanjem planinskih ledenjaka na okršenoj karbonatnoj podlozi.

 

 

Prenj-bestropna-pecina
(foto K.Muftić)
U visokim epikarsnim zonama Prenja, Čvrsnice, Dinare planine, Veleža i ostalih planina nalazimo glaciokrške forme bestropnih pećina. Izražavaju fragmente reliktnih podzemnih kraškihsistema koji su otkriveni egzaracijom planinskih ledenjaka.

Najzastupljeniji su na prostranom visokogorskom planinskom masivu Prenja (površine 463 km²), gdje je nedavnim geomorfološkim istraživanjima otkriveno devet pravaca kretanja glavnih ledenjačkih struja. Više područje Prenja, na visinama iznad 1500 m n/v, intenzivno je bilo zahvaćeno würmskom glacijacijom koja je izbrisala tragove prethodnih, starijih pleistocenih glacijacija. U ovoj planini, na površini većoj od 100 km², otkriveni su brojni tragovi egzaracijskih i akumulacijskih glaciokrških oblika i pojava. Sa najviših prenjskih grebena - arta izdižu se markantni, stjenoviti vrhovi, visoki preko 2000 m n/v, kao što su: Otiš (2097 m n/v), Zelena glava (2123 m n/v), Lupoglav (2102 m n/v), Erać (2035 m n/v), Osobac (2026 m n/v), Ovča (2021 m n/v), Vjetrena brda (2000 m n/v). (Vidjeti sliku br. 74) Egzaracijskim djelovanjem pleistocenih ledenjaka na Dinari, oblikovane su oštre forme vrhova: Velikog (1912 m n/v), Srednjeg (1790 m n/v) i Malog troglava (1661 m n/v).

U više padine i površi Veleža i Čabulje, Prenja, Čvrsnice, Šatora i Dinare egzaracijski su urezani brojni fosilni cirkovi. Do danas su u znatnoj mjeri denudirani i preoblikovani. Na vododrživoj podlozi nekih cirkovnih udubljenja, formirana su stalna planinska jezera. To su: Jezerce i Jezero na Prenju, Rumbočko jezero na Raduši, Crvenjak i Gavranić na Čvrsnici zatim Šatorsko jezero u zapadnoj Bosni.

Geomorfološke tragove pleistocenog glacijalnog reljefa također izražavaju valovi ili ledničkedoline. Oštro su i duboko usječeni u planinske padine. Reljefno su predstavljeni recentnim uvalama, derazijskim dolinama i udolinama, sa prepoznatljivim poprečnim ''U'' profilima.

Prenj-Zakantar
Planina Prenj, Zakantar (foto K.Muftić)

 

Prenj-Osobac
Vrh Osobac (2026 m n/v)
Prenj-Jezerce
Planinsko jezero Jezerce na Prenju

 

Prenj-cirkovi

 

Najviši prenjski hrbat predstavlja pleistocenu artu sa oštrim, stjenovitim vrhovima – Otiša (lijevo), Zelene glave (u središnjem dijelu fotografije) i kote 2000 (desno).

Ispod strmih litica zapažaju se dva cirka.

(foto A. Lepirica)

 

Piše: dr. Alen Lepirica 

Vezani članci:

      Televizijski prilog o prenjskom daždevnjaku

      Distribution and Conservation of Endangered Prenj Black Salamander (Salamandra atra prenjensis) in Bosnia and Herzegovina and Establishment of Long Term Monitoring

      Prenjski daždevnjak

      Eksploatacija snijega i leda na Prenj planini

BhDOCumentary je registrovana elektronska serijska publikacija i ima dodjeljen ISSN broj 2303-615X